CUMHURBAŞKANINI HALKIN SEÇMESİNİN YOLUNU AÇAN ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİNDE İLK TUR TAMAMLANDI

Güne Bakış HABER

AK Parti tarafından hazırlanan ve bazı  milletvekillerinin de imza verdiği teklif; milletvekili genel seçimlerinin 4 yılda bir yapılması, Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi, Cumhurbaşkanının görev süresinin 5 yıla indirilmesi ve TBMM’nin toplantı yeter sayısının açık şekilde düzenlenmesi gibi önemli değişiklikler içeriyor.

Teklifin maddeleri TBMM Genel Kurulu’nda ayrı ayrı gizli oylamaya sunuldu. Birinci turun tamamlanmasının ardından gözler, 10 Mayıs 2007 Perşembe günü yapılması beklenen ikinci tur görüşmelerine çevrildi.

1. MADDE: MİLLETVEKİLİ GENEL SEÇİMLERİ 4 YILDA BİR YAPILACAK

Anayasa değişikliği teklifinin 1. maddesi, milletvekili genel seçimlerinin 4 yılda bir yapılmasını öngörüyor.

Maddenin gizli oylamasına 452 milletvekili katıldı. Oylamada 362 kabul, 81 ret, 5 çekimser, 1 boş ve 3 geçersiz oy çıktı.

2. MADDE: CUMHURBAŞKANI SEÇİMİNDE YSK’YA YENİ GÖREV

Teklifin 2. maddesiyle Anayasa’nın 79. maddesinde değişiklik yapılması ve Yüksek Seçim Kurulu’nun görev ve yetkileri kapsamına Cumhurbaşkanı seçimine ilişkin usul ve esasların da dahil edilmesi öngörülüyor.

434 milletvekilinin katıldığı gizli oylamada 356 kabul, 69 ret, 6 çekimser, 2 boş ve 1 geçersiz oy kullanıldı.

3. MADDE: TBMM’NİN TOPLANTI YETER SAYISI 184

Anayasa’nın 96. maddesinde değişiklik öngören 3. maddeyle TBMM’nin yapacağı tüm toplantı ve seçimlerde üye tam sayısının en az üçte biriyle toplanması öngörülüyor. Buna göre Meclis’in toplantı yeter sayısı 184 milletvekili olacak.

TBMM, Anayasa’da başka bir hüküm bulunmadığı durumlarda toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verecek. Ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tam sayısının dörtte birinin bir fazlası olan 138’in altında olamayacak.

Maddenin gizli oylamasına 426 milletvekili katıldı. 353 kabul, 67 ret, 4 çekimser ve 2 boş oy çıktı.

4. MADDE: CUMHURBAŞKANINI HALK SEÇECEK

Paketin en dikkat çeken düzenlemelerinden biri Anayasa’nın 101. maddesinde değişiklik öngören 4. madde oldu. Düzenlemeyle Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi öngörülüyor.

Maddeye göre Cumhurbaşkanı; 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim görmüş TBMM üyeleri veya bu niteliklere ve milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından halk tarafından seçilecek.

Cumhurbaşkanının görev süresi 5 yıl olacak ve bir kişi en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilecek.

TBMM üyeleri içinden veya Meclis dışından Cumhurbaşkanı adayı gösterilebilmesi 20 milletvekilinin yazılı teklifiyle mümkün olacak. Ayrıca son milletvekili genel seçiminde aldıkları geçerli oyların toplamı yüzde 10’u aşan siyasi partiler ortak Cumhurbaşkanı adayı gösterebilecek.

415 milletvekilinin katıldığı gizli oylamada 350 kabul, 56 ret, 4 çekimser, 4 boş ve 1 geçersiz oy kullanıldı.

5. MADDE: CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMİ İKİ TURLU OLACAK

Anayasa’nın 102. maddesinde değişiklik öngören 5. madde, Cumhurbaşkanlığı seçiminin nasıl gerçekleştirileceğini ayrıntılı şekilde düzenliyor.

Buna göre Cumhurbaşkanlığı seçimi, görevdeki Cumhurbaşkanının görev süresinin sona ermesinden önceki 60 gün içinde tamamlanacak. Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması halinde ise seçim, boşalmayı takip eden 60 gün içerisinde gerçekleştirilecek.

Genel oyla yapılacak seçimde geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilecek.

İlk turda bu çoğunluk sağlanamazsa, ilk oylamayı izleyen ikinci pazar günü ikinci tur oylama yapılacak. İkinci tura ilk oylamada en fazla oyu alan iki aday katılacak ve geçerli oyların çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilecek.

İkinci tura katılmaya hak kazanan adaylardan birinin ölmesi veya seçilme yeterliliğini kaybetmesi durumunda boşalan adaylık, birinci turdaki sıralamaya göre doldurulacak.

İkinci turda tek adayın kalması durumunda ise oylama referandum şeklinde gerçekleştirilecek. Aday, geçerli oyların çoğunluğunu aldığı takdirde Cumhurbaşkanı seçilmiş olacak.

Yeni Cumhurbaşkanı göreve başlayıncaya kadar görev süresi sona eren Cumhurbaşkanının görevine devam etmesi de düzenlemede yer aldı.

Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin diğer usul ve esasların ise kanunla düzenlenmesi öngörülüyor.

5. maddenin gizli oylamasına 399 milletvekili katıldı. Oylamada 351 kabul, 41 ret, 3 çekimser, 2 boş ve 2 geçersiz oy çıktı.

6. MADDEYE BAĞLI GEÇİCİ 17. MADDE: “1 YIL KURALI” UYGULANMAYACAK

Teklifin 6. maddesine bağlı olarak Anayasa’ya eklenmesi öngörülen geçici 17. maddeyle önemli bir seçim düzenlemesi getiriliyor.

Anayasa’nın 67. maddesinde bulunan, “Seçim kanunlarında yapılacak değişikliklerin yürürlüğe girdikleri tarihten itibaren bir yıl içinde uygulanamayacağı” yönündeki hükmün Cumhurbaşkanlığı seçiminde dikkate alınmaması öngörülüyor.

Geçici 17. maddenin gizli oylamasına 392 milletvekili katıldı. 350 kabul, 34 ret, 4 çekimser ve 4 boş oy kullanıldı.

6. MADDEYE BAĞLI GEÇİCİ 18. MADDE: 11. CUMHURBAŞKANI SEÇİMİ İÇİN ÖZEL TAKVİM

Geçici 18. maddeyle 11. Cumhurbaşkanının seçimine ilişkin takvim ve geçiş hükümleri ayrıntılı şekilde düzenleniyor.

Buna göre 11. Cumhurbaşkanı seçiminin ilk tur oylaması, kanunun Resmî Gazete’de yayımlanmasını takip eden 40. günden sonraki ilk pazar günü, ikinci tur oylaması ise ilk turu takip eden ikinci pazar günü gerçekleştirilecek.

Anayasa’nın 101. maddesindeki şartları taşıyan adayların, yazılı muvafakatları ve gerekli belgelerle birlikte ilk tur oylama tarihinden 30 gün önce TBMM Başkanlığına başvurmaları gerekecek.

Adayların başvurularında eksik bilgi veya belge bulunması halinde TBMM Başkanlığı tarafından eksikliklerin tamamlanması için 3 günlük kesin süre verilecek. Eksikliklerini bu süre içerisinde tamamlamayan adaylar kendiliğinden çekilmiş sayılacak.

Anayasa’da belirtilen nitelikleri taşıdığı belirlenen adayların kesin listesi TBMM Başkanlığı tarafından 2 gün içerisinde ilan edilecek ve Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığına bildirilecek.

Cumhurbaşkanı adayı gösterilen kamu görevlisi, aday gösterildiği tarihten itibaren görevinden ayrılmış sayılacak. Cumhurbaşkanı seçilememesi halinde görevine geri dönmesi konusunda ilgili kanun hükümleri uygulanacak.

Birinci tur sonuçlarının kesinleşmesinden ikinci turun tamamlanmasına kadar geçen sürede ikinci tura katılmaya hak kazanan adaylardan birinin ölmesi veya seçilme yeterliliğini kaybetmesi halinde, boşalan adaylık birinci turdaki oy sıralamasına göre sıradaki adayla doldurulacak.

İkinci turda tek aday kalması durumunda seçim referandum şeklinde yapılacak ve adayın geçerli oyların çoğunluğunu alması halinde Cumhurbaşkanı seçilmiş sayılacak.

Cumhurbaşkanının seçilmesine ilişkin usul ve esasları belirleyen özel kanun çıkarılıncaya kadar; Milletvekili Seçimi Kanunu, Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun, Siyasi Partiler Kanunu ve Anayasa Değişikliklerinin Halkoyuna Sunulması Hakkında Kanun ile diğer kanunların bu düzenlemeye aykırı olmayan hükümleri uygulanacak.

Geçici 18. maddenin gizli oylamasına 398 milletvekili katıldı. Oylamada 356 kabul, 36 ret, 5 çekimser ve 1 boş oy çıktı.

7. MADDE: YÜRÜRLÜK MADDESİNE 358 KABUL OYU

Anayasa değişikliği teklifinin yürürlüğünü düzenleyen 7. madde de gizli oylamaya sunuldu.

393 milletvekilinin katıldığı oylamada 358 kabul, 28 ret, 2 çekimser, 4 boş ve 1 geçersiz oy kullanıldı.

BİRİNCİ TUR TAMAMLANDI, GÖZLER 10 MAYIS’A ÇEVRİLDİ

Tüm maddelerin ayrı ayrı görüşülerek gizli oylamaya sunulmasının ardından Anayasa değişikliği teklifinin birinci tur görüşmeleri 7 Mayıs 2007 gecesi tamamlandı.

TBMM Başkanvekili Nevzat Pakdil, ikinci tur görüşmelere en az 48 saat geçtikten sonra başlanabileceğini belirtti. Sıradaki kanun tasarı ve teklifleriyle ilgili komisyonların yerini almaması üzerine Pakdil, Genel Kurulu ertesi gün saat 11.00’de toplanmak üzere kapattı.

Anayasa değişikliği teklifinin ikinci tur görüşmelerinin 10 Mayıs 2007 Perşembe günü yapılması bekleniyor.

Teklifin yasalaşma sürecinin tamamlanması halinde, Türkiye’de Cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından seçilmesinden görev süresinin 5 yıla indirilmesine, bir kişinin en fazla iki kez Cumhurbaşkanı seçilebilmesinden milletvekili genel seçimlerinin 4 yılda bir yapılmasına kadar siyasi sistem açısından önemli değişikliklerin önü açılmış olacak.