Günün ortaya çıkışı, Osmanlı’da yayımlanan ilk özel Türkçe gazete kabul edilen Tercüman-ı Ahval’in yayın hayatına başlamasıyla ilişkilendiriliyor. Ancak bu tarihin kim tarafından ve nerede resmen ilan edildiğini gösteren doğrulanmış bir karar bulunmuyor. Gazeteciler arasında ve kamuoyunda kullanılsa da, 21 Ekim uluslararası ölçekte ilan edilmiş resmî bir Dünya Gazeteciler Günü değil.

Günün çıkış noktası Tercüman-ı Ahval

Tercüman-ı Ahval, Âgâh Efendi tarafından İstanbul’da yayımlandı. Şinasi gazetenin ilk sayılarında başyazarlık yaptı ve yayın anlayışını anlatan “Mukaddime”yi kaleme aldı. TDV İslâm Ansiklopedisi, gazetenin ilk sayısının 22 Ekim 1860’ta yayımlandığını kaydediyor. Bu nedenle 21 Ekim’in Tercüman-ı Ahval’in yayın başlangıcı olarak aktarılmasıyla tarihî kaynaklar arasında bir günlük fark bulunuyor.

21 Ekim’in gazeteciler günü olarak anılmasının ilk örneklerine ilişkin araştırmalarda, bu adla kutlama mesajlarının 2014’ten itibaren görünür hâle geldiği aktarılıyor. Ancak günü resmen ilan eden bir kurum ya da karar ortaya konulmuş değil. Türkiye Gazeteciler Konfederasyonu da “21 Ekim Dünya Gazeteciler Günü” adıyla özel ve resmî bir basın günü bulunmadığını açıklıyor.

Gazeteciliğin anlamı: araştırmak, doğrulamak, anlatmak

Tarih tartışmasından bağımsız olarak, 21 Ekim gazetecilerin emeğini ve halkın haber alma hakkını hatırlamak için bir vesile olarak değerlendiriliyor. Gazeteciler; ülkede ve dünyada yaşanan gelişmeleri araştırıyor, bilgileri doğrulamaya çalışıyor ve kamuoyuna aktarıyor. Bu emek, yoğun çalışma saatlerinin yanı sıra meslek ilkelerine bağlı kalma sorumluluğunu da beraberinde getiriyor.

Atatürk’ün 1929 tarihli Ayın Tarihi’nde yer aldığı belirtilen “Gazeteciler, gördüklerini, düşündüklerini, bildiklerini samimiyetle yazmalıdırlar” sözü, gazeteciliğin temel sorumluluğunu özetliyor.

Gazeteciliğin toplum üzerindeki etkisini anlatan sözler de mesleğin farklı yönlerine işaret ediyor. Tom Stoppard’a göre, “Amacınız dünyayı değiştirmekse, gazetecilik daha doğrudan ve kısa vadede etkili bir silahtır.” Albert Camus’ye atfedilen “Özgür basın iyi ya da kötü olabilir; ama özgürlük olmadığında basın ancak kötü olabilir” sözü, basın özgürlüğünün önemini vurguluyor. Umberto Eco’ya atfedilen “Gazeteyi yapan haber değil, haberi yapan gazetedir” sözü ise habercinin bakışının ve sorumluluğunun altını çiziyor.

Gazetecilik üzerine aktarılan diğer sözler de mesleğin toplumdaki yerine dikkat çekiyor: Ziya Gökalp’e atfedilen “Yirminci yüzyılın en önemli kuruluşu gazetedir” sözü, gazetenin kamusal rolünü; Heinrich Heine’ye atfedilen “Bu devirde fikirler için çarpışıyoruz, gazeteler de kalelerimizdir” sözü, basının düşünce hayatındaki yerini anlatıyor. Mark Twain’e atfedilen “Bir gazete, yalnız haberleri olduğu gibi veren bir şey değildir; insanları düşündürerek, o konuda bir şeyler yapmaya teşvik etmelidir” sözü de gazeteciliğin yalnızca aktarmakla sınırlı olmadığını hatırlatıyor. “Gazeteler dünyanın aynalarıdır” sözü ise James Ellis’e atfediliyor.

Tüm basın emekçilerinin günü kutlu olsun

Tercüman-ı Ahval’in yayın hayatına başlamasıyla ilişkilendirilerek Türkiye’de anılan 21 Ekim, gazetecilerin emeğini ve mesleğin toplum için taşıdığı önemi hatırlatıyor. Doğru bilgiye ulaşmak, gerçeği kamuoyuyla paylaşmak ve meslek ilkelerini gözeterek çalışmak için emek veren tüm gazeteciler, bu günün kutlama mesajlarının odağında yer alıyor.

Haber için sahada çalışan muhabirlerden foto muhabirlerine, kameramanlardan editörlere ve haberin hazırlanmasına katkı sunan tüm basın emekçilerine teşekkür ediyoruz. Mesleğini ilkelerine bağlı kalarak sürdüren bütün gazetecilerin 21 Ekim Dünya Gazeteciler Günü kutlu olsun.